स्वास्थ्यको भार: मधेशमा व्यक्तिगत खर्च र गरिबीको दुष्चक्र
नेपालमा “नि:शुल्क स्वास्थ्य सेवा” को नारा सुनिन्छ, तर मधेशका अस्पतालका गल्लीहरूमा पुग्दा यथार्थ अर्कै भेटिन्छ। यहाँ उपचारको खर्च अस्पतालको बिल मात्र होइन, एउटा परिवारको भविष्य हो।
महत्त्वपूर्ण तथ्य
“मधेशका १० मध्ये ६ परिवारले ठूलो बिरामी पर्दा कि जमिन बेच्छन्, कि साहुसँग चर्को ब्याजमा ऋण लिन्छन्।”
२०२६ को वर्तमान अवस्था
नेपालको औसतभन्दा निकै माथि
“नि:शुल्क” औषधि अभावका कारण
बर्सेनि गरिबीको रेखामुनि धकेलिने जनसंख्या
मधेशका विशेष चुनौतीहरू किन भिन्न छन्?
सिमाना पारिको उपचार र आर्थिक जोखिम
वीरगन्ज, जनकपुर र लहानका धेरैजसो जटिल बिरामीहरू अझै पनि बिहार (भारत) का अस्पताल जान्छन्। यो खर्च शतप्रतिशत व्यक्तिगत हुन्छ र नेपालको बीमा कार्यक्रमले यसलाई समेट्दैन। यसले गर्दा मधेशको पैसा बिदेसिने मात्र होइन, परिवारको आर्थिक मेरुदण्ड नै भाँचिन्छ।
बीमा संकट २०२६ (Insurance Crisis)
हालै स्वास्थ्य बीमा बोर्डले बहिरङ्ग (Outpatient) सेवाको सीमा घटाएर २५ हजार बनाएको छ। मधेशमा मधुमेह र उच्च रक्तचाप जस्ता दीर्घकालीन रोगीहरूको संख्या उच्च छ, जसका लागि यो सीमा अत्यन्तै न्यून हो। यसले गर्दा नियमित औषधि खाने बिरामीहरूले पुन: आफ्नै खल्तीबाट खर्च गर्नुपर्ने बाध्यता आएको छ।
“अदृश्य” खर्चको भार
यातायात, कुरुवाको खानपान र ज्यालादारी मजदूरी गुम्नु मधेशका विपन्न दलित समुदायका लागि मुख्य अदृश्य खर्च हुन्। बिरामीको उपचारका लागि एकजना सहयोगी अस्पताल बस्दा घरको आम्दानी शून्य हुन्छ, जुन खर्च कुनै तथ्याङ्कमा समेटिँदैन।
लेखकको बारेमा
विजय कुमार महतो (Bijay Kumar Mahato)
जनस्वास्थ्य विज्ञ र अनुसन्धानकर्ता। मधेश प्रदेशको स्वास्थ्य प्रणाली र आर्थिक सामाजिक पक्षहरूमा विगत लामो समयदेखि कलम चलाउँदै आउनुभएको छ।
अबको बाटो: प्रादेशिक सुधार
मधेश प्रदेश सरकारले ध्यान दिनुपर्ने ४ बुँदा
जिरो स्टकआउट
अस्पताल भित्रकै फार्मेसीमा सबै औषधि अनिवार्य उपलब्धता।
विशिष्टीकृत सेवा
मुटु र क्यान्सर उपचारका लागि काठमाडौँ वा भारत धाउनुपर्ने बाध्यताको अन्त्य।
सामाजिक सुरक्षा
अति विपन्न दलित र सीमान्तकृतका लागि यातायात र कुरुवा भत्ताको व्यवस्था।
बीमा साक्षरता
मैथिली र भोजपुरी भाषामा घर-दैलो पुगी बीमा दर्ता अभियान।
आवाज उठाऔँ!
स्वास्थ्य सेवा व्यापार होइन, अधिकार हो। यो ब्लगलाई सेयर गरेर नीति निर्माताहरूसम्म पुर्याउन मद्दत गर्नुहोस्।