स्वास्थ्य लोकसेवा पढ़ने र याद गर्ने सूत्र
१. रोग फैलने तरिका (Modes of Transmission)
Mnemonic: “ड्राई ए वी एफ”
- ड्रा – Droplet
- ई – Eye contact (direct)
- ए – Airborne
- वी – Vector
- एफ – Fomite
२. रोग अनुसन्धानका कदमहरु (Outbreak Investigation)
Mnemonic: “प्रेमको डे डे डे ए सी”
- प्रे – Prepare
- मा – Make case definition
- को – Confirm outbreak
- डे – Describe data
- डे – Develop hypothesis
- डे – Do evaluation
- ए – Apply control measures
- सी – Communicate
३. संक्रामक रोगको त्रिकोण (Epidemiological Triad)
Mnemonic: “अजे हो एन्”
- अजे – Agent
- हो – Host
- एन् – Environment
४. रोग निवारणका उपायहरू (Disease Prevention Levels)
Mnemonic: “प्राथमिक, माध्यमिक, तृतीय”
Funny: “प्रा-मा-ति, माछा मार्न त्री”
- प्रा – Primary (Prevention)
- मा – Secondary (Early detection)
- ति – Tertiary (Rehabilitation)
५. रोग परीक्षणको गुणस्तर (Diagnostic Tests Qualities)
Mnemonic: “सेंटी स्पेसिफिक”
- सें – Sensitivity
- टी – True positive
- स्पेसिफिक – Specificity
६. रोगको चरण (Disease Progression)
Mnemonic: “इंफेक्ष, प्रिड्रोम, एक्टिव, रिकभरी”
Funny: “इनफेक्सन भयो, पिड्रोम भयो, एक्टिभ भयो, रिकभर भयो”
७. रोगको प्राथमिक अवस्था (Incubation Period)
Mnemonic: “रोगका लागि राम्ररी इन्तजार”
- रोगका लागि – Disease (presence)
- राम्ररी – Replication
- इन्तजार – Incubation period
८. रोगको सुरुवात चिन्ह (Prodromal Symptoms)
Mnemonic: “पहिलो झनझनाहट”
- पहिलो – First symptoms
- झनझनाहट – Tingling / mild symptoms
९. रोगहरूको वर्गीकरण (Communicable vs Non-communicable)
Mnemonic: “संक्रामक सनको”
- संक्रामक – Communicable
- सनको – Non-communicable
१०. श्वासप्रश्वासको समस्या (Respiratory Signs)
Mnemonic: “सास फेर्न गाह्रो, चिसो घाम, खोकी”
- सास फेर्न गाह्रो – Dyspnea
- चिसो घाम – Cold exposure (trigger)
- खोकी – Cough
११. हाइपरटेन्सनका जोखिम कारकहरू (Risk Factors)
Mnemonic: “नुन, तौल, धुम्रपान, तनाव”
- नुन – Salt
- तौल – Obesity
- धुम्रपान – Smoking
- तनाव – Stress
१२. मलेरियाका लक्षणहरू (Malaria Symptoms)
Mnemonic: “चिसो लाग्यो, तातो भयो, पसिना आयो”
- चिसो लाग्यो – Chills
- तातो भयो – Fever
- पसिना आयो – Sweating
१३. खस्रोका लक्षणहरू (Measles Symptoms)
Mnemonic: “खोकी, झाडा, झिल्ली, लाल फोका”
- खोकी – Cough
- झाडा – Coryza
- झिल्ली – Conjunctivitis
- लाल फोका – Koplik spots
१४. हेमोग्लोबिन कमीका कारणहरू (Causes of Anemia)
Mnemonic: “आइरन नपुग्नु, खाल्डो, रक्तपात”
- आइरन नपुग्नु – Iron deficiency
- खाल्डो – Hookworm infection
- रक्तपात – Blood loss
१५. डेंगुका चेतावनी संकेतहरू (Dengue Warning Signs)
Mnemonic: “पेट दुख्यो, पखाला, पसिना कम”
- पेट दुख्यो – Severe abdominal pain
- पखाला – Diarrhea
- पसिना कम – Decreased sweating
१६. मिर्गौला रोगका कारणहरू (Causes of Kidney Disease)
Mnemonic: “चिसो पानी, उच्च रक्तचाप, मधुमेह”
- चिसो पानी – Infection
- उच्च रक्तचाप – Hypertension
- मधुमेह – Diabetes
१७. निमोनियाका लक्षणहरू (Pneumonia Symptoms)
Mnemonic: “खोकी, ज्वरो, सास फेर्न गाह्रो”
- खोकी – Cough
- ज्वरो – Fever
- सास फेर्न गाह्रो – Dyspnea
१८. क्यान्सरका सामान्य कारणहरू (Common Cancer Causes)
Mnemonic: “धुम्रपान, मदिरा, प्रदूषण”
- धुम्रपान – Smoking
- मदिरा – Alcohol
- प्रदूषण – Pollution
१९. भिटामिन ‘D’ कमीका लक्षणहरू (Vitamin D Deficiency)
Mnemonic: “कपाल कमजोर, हड्डी कमजोर, दुखाइ”
- कपाल कमजोर – Hair loss (less common)
- हड्डी कमजोर – Bone pain, deformity
- दुखाइ – Muscle pain
२०. किड्नी फेल्योरका लक्षणहरू (Kidney Failure Symptoms)
Mnemonic: “पेट सुन्नियो, पिसाब कम, थकाइ”
- पेट सुन्नियो – Edema
- पिसाब कम – Oliguria
- थकाइ – Fatigue
२१. एचआईभी संक्रमणका लक्षणहरू (HIV Symptoms)
Mnemonic: “ज्वरो, तौल घट्यो, राती पसिना”
- ज्वरो – Fever
- तौल घट्यो – Weight loss
- राती पसिना – Night sweats
२२. फाइभ भिटामिनहरू (5 Main Vitamins)
Mnemonic: “ए बीसीडी ई”
- ए – Vitamin A
- बी – Vitamin B
- सी – Vitamin C
- डी – Vitamin D
- ई – Vitamin E
२३. प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा (Primary Health Care Principles)
Mnemonic: “समावेशी, पहुँचयोग्य, किफायती”
- समावेशी – Inclusive
- पहुँचयोग्य – Accessible
- किफायती – Affordable
२४. मलेरियाको जाँच विधि (Malaria Diagnosis Methods)
Mnemonic: “स्मियर, रापिड, पीसीआर”
- स्मियर – Blood smear
- रापिड – Rapid diagnostic test
- पीसीआर – PCR
२५. डिप्रेसनका लक्षणहरू (Depression Symptoms)
Mnemonic: “मन दुख्छ, थक्छु, निद्रा बिग्रन्छ”
- मन दुख्छ – Sadness
- थक्छु – Fatigue
- निद्रा बिग्रन्छ – Sleep disturbance
२६. खस्रोको संक्रमण मार्ग (Measles Transmission)
Mnemonic: “हावा, खोकी, छुँदा”
- हावा – Airborne
- खोकी – Droplet from cough
- छुँदा – Contact
२७. क्यान्सरका ट्रीटमेन्ट (Cancer Treatments)
Mnemonic: “सर्जरी, रेडिएसन, केमो”
- सर्जरी – Surgery
- रेडिएसन – Radiation
- केमो – Chemotherapy
२८. मिर्गौलाका रोगका लक्षणहरू (Kidney Disease Symptoms)
Mnemonic: “पिसाब बिग्रियो, अनुहार सुन्नियो, थकाइ”
- पिसाब बिग्रियो – Urinary problems
- अनुहार सुन्नियो – Facial edema
- थकाइ – Fatigue
२९. अस्थमा ट्रिगरहरू (Asthma Triggers)
Mnemonic: “धुलो, धुवाँ, चिसो, संक्रमण”
- धुलो – Dust
- धुवाँ – Smoke
- चिसो – Cold air
- संक्रमण – Infection
३०. उच्च रक्तचापका लक्षणहरू (Hypertension Symptoms)
Mnemonic: “टाउको दुखाइ, घुँडा दुखाइ, आँखा धुम्म”
- टाउको दुखाइ – Headache
- घुँडा दुखाइ – Joint pain (less common)
- आँखा धुम्म – Blurred vision